ภรรยาของผู้ป่วยรายหนึ่งเล่าว่า ช่วงที่สามีอยู่ในโรงพยาบาล ทุกคนโฟกัสที่การรักษาให้รอด เมื่อผ่านช่วงนั้นมาได้ ทุกคนก็ดีใจ
แต่เมื่อกลับถึงบ้าน เธอพบว่าสามีขยับตัวเองไม่ได้ครึ่งซีก พูดไม่ชัด สำลักน้ำทุกครั้งที่ดื่ม และไม่มีใครเคยสอนเธอว่าควรจับตัวอย่างไรให้ถูก
ผู้ป่วยที่ติดเตียงจากโรคหลอดเลือดสมองมีลักษณะเฉพาะหลายอย่างที่ต่างจากผู้ป่วยติดเตียงจากสาเหตุอื่น และการเข้าใจความต่างเหล่านี้มีผลต่อทั้งความปลอดภัยและโอกาสในการฟื้นตัว
ลักษณะเฉพาะที่ครอบครัวควรเข้าใจ
ความอ่อนแรงไม่เท่ากันทั้งสองข้าง
ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีข้างที่อ่อนแรงชัดเจน ซึ่งมีผลต่อวิธีจัดท่า วิธีเคลื่อนย้าย และวิธีแต่งตัว
หลักที่ใช้กันทั่วไปคือ เวลาใส่เสื้อผ้าให้เริ่มจากข้างที่อ่อนแรงก่อน และเวลาถอดให้ถอดข้างที่แข็งแรงก่อน ส่วนการจัดท่าและการเคลื่อนย้ายควรได้รับการสอนจากนักกายภาพบำบัดเป็นรายบุคคล เพราะขึ้นอยู่กับระดับความอ่อนแรงและภาวะกล้ามเนื้อเกร็งของแต่ละราย
ข้อไหล่ข้างที่อ่อนแรงบาดเจ็บได้ง่าย
นี่คือเรื่องที่ครอบครัวมักไม่ทราบและเป็นสาเหตุของความเจ็บปวดเรื้อรังในผู้ป่วยจำนวนมาก
กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ที่อ่อนแรงทำให้ข้อไม่มั่นคง การดึงแขนข้างนั้นเพื่อช่วยลุกหรือเพื่อเลื่อนตัว อาจทำให้ข้อไหล่บาดเจ็บได้ หลักปฏิบัติคือไม่ดึงแขนข้างที่อ่อนแรง และต้องประคองแขนข้างนั้นเสมอเมื่อจัดท่าหรือเคลื่อนย้าย ตามวิธีที่นักกายภาพบำบัดสอน
กล้ามเนื้อเกร็ง
ผู้ป่วยจำนวนมากมีภาวะกล้ามเนื้อเกร็งหลังระยะแรก ซึ่งทำให้แขนงอเข้าหาลำตัว มือกำแน่น และขาเหยียดเกร็ง
หากปล่อยไว้ จะนำไปสู่ข้อติดในท่าผิดรูป ซึ่งทำให้การทำความสะอาด การแต่งตัว และการจัดท่าเป็นเรื่องเจ็บปวด การจัดท่าและการขยับข้อตามแผนที่นักกายภาพบำบัดกำหนดจึงมีความสำคัญมาก และในบางรายแพทย์อาจพิจารณาการรักษาเพิ่มเติม ซึ่งเป็นการตัดสินใจทางการแพทย์
ปัญหาการกลืน
พบได้บ่อยและเป็นสาเหตุของการสำลักซึ่งนำไปสู่ปอดอักเสบ ลักษณะอาหารและวิธีการให้อาหารต้องเป็นไปตามการประเมินของแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัด ไม่ควรปรับเอง และต้องจัดท่าศีรษะสูงตามแผนการดูแลทุกครั้ง
การสื่อสารที่เปลี่ยนไป
ผู้ป่วยบางรายเข้าใจทุกอย่างแต่พูดออกมาไม่ได้ บางรายพูดได้แต่ไม่เข้าใจสิ่งที่ได้ยิน และบางรายมีทั้งสองอย่างผสมกัน
ข้อสำคัญคือ การพูดไม่ได้ไม่ได้แปลว่าไม่เข้าใจ การพูดถึงผู้ป่วยข้ามศีรษะท่านหรือพูดกับท่านเหมือนเด็ก จึงเป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง ควรใช้ประโยคสั้น ให้เวลามากกว่าปกติ ใช้ภาพหรือท่าทางประกอบ และตกลงสัญญาณตอบรับร่วมกัน
การมองเห็นและการรับรู้ด้านใดด้านหนึ่ง
ผู้ป่วยบางรายไม่รับรู้สิ่งที่อยู่ด้านใดด้านหนึ่งของตัวเอง ซึ่งอาจทำให้กินอาหารเฉพาะครึ่งจาน หรือไม่สนใจคนที่ยืนอยู่ด้านนั้น
การจัดสิ่งของและการเข้าหาผู้ป่วยควรเป็นไปตามคำแนะนำของทีมฟื้นฟู ซึ่งจะระบุว่าควรเข้าหาด้านใดสำหรับผู้ป่วยรายนั้น
อารมณ์ที่เปลี่ยนแปลง
ภาวะซึมเศร้าพบได้บ่อยหลังโรคหลอดเลือดสมอง และบางรายมีการแสดงอารมณ์ที่ควบคุมได้ยาก เช่น ร้องไห้หรือหัวเราะโดยไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ ซึ่งเป็นผลจากตัวโรค ไม่ใช่ความอ่อนแอ ครอบครัวควรแจ้งแพทย์เพื่อประเมิน
เรื่องที่สำคัญไม่แพ้การดูแล คือการป้องกันการเกิดซ้ำ
ผู้ที่เคยมีโรคหลอดเลือดสมองมีความเสี่ยงที่จะเกิดซ้ำ การควบคุมปัจจัยเสี่ยงตามแผนการรักษาของแพทย์จึงเป็นส่วนสำคัญของการดูแล
สิ่งที่ครอบครัวมีบทบาทโดยตรง ได้แก่ การดูแลให้ได้รับยาตามคำสั่งแพทย์อย่างสม่ำเสมอ การพาไปตรวจตามนัด การควบคุมอาหารตามคำแนะนำ และการแจ้งแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ
ครอบครัวควรทราบสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมองไว้ด้วย ได้แก่ ปากเบี้ยวหรือหน้าเบี้ยวเฉียบพลัน แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่งแบบเฉียบพลัน และพูดไม่ชัดหรือพูดไม่ได้แบบเฉียบพลัน หากพบอาการเหล่านี้ต้องนำส่งโรงพยาบาลทันที เพราะเป็นภาวะที่เวลามีผลโดยตรงต่อผลการรักษา
ความต่อเนื่องของการฟื้นฟูคือปัจจัยที่ครอบครัวควบคุมได้
ผู้ป่วยกลุ่มนี้จำนวนมากมีศักยภาพในการฟื้นตัวบางส่วน โดยเฉพาะในช่วงเดือนแรก ๆ หลังเกิดเหตุ ซึ่งเป็นช่วงที่การฟื้นฟูอย่างสม่ำเสมอให้ผลมากที่สุด
ข้อจำกัดที่พบบ่อยในการดูแลที่บ้านคือ ครอบครัวได้รับคำแนะนำจากนักกายภาพบำบัดมาแล้ว แต่ทำได้ไม่ต่อเนื่อง เพราะต้องทำทุกวัน ต้องใช้คนช่วยในบางท่า และต้องมีคนประเมินว่าควรปรับระดับหรือไม่
ทั้งนี้ ผลลัพธ์ของการฟื้นฟูขึ้นอยู่กับความรุนแรงของรอยโรคและสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งไม่มีใครรับประกันได้
บทบาทของศูนย์ดูแลผู้ป่วยติดเตียง
สำหรับครอบครัวที่ไม่สามารถดูแลการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่องได้ ศูนย์ดูแลผู้ป่วยติดเตียง ที่ทำงานร่วมกับนักกายภาพบำบัดและมีทีมงานประจำ จะช่วยให้การจัดท่า การขยับข้อ และกิจกรรมตามแผนการดูแลเกิดขึ้นได้ทุกวัน
นอกจากนี้ยังช่วยในเรื่องที่ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูง คือการสำลักระหว่างให้อาหาร และการเกิดแผลกดทับที่ข้างซึ่งผู้ป่วยขยับเองไม่ได้
บ้านแสนรัก รับดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่มีภาวะอ่อนแรงจากโรคทางระบบประสาท
- ประเมินสภาพร่างกาย ข้อจำกัด และคำสั่งการรักษาของแพทย์ก่อนรับเข้า
- การจัดท่า การขยับข้อ และกิจกรรมการเคลื่อนไหวตามแผนการดูแล โดยทีมที่ผ่านการอบรม
- ดูแลการให้อาหารตามลักษณะที่แพทย์กำหนด พร้อมเฝ้าระวังการสำลัก
- ดูแลผิวหนังและการพลิกตัวตามรอบเวลา พร้อมบันทึกที่ตรวจสอบได้
- ดูแลการให้ยาตามคำสั่งแพทย์ และประสานงานเรื่องการพบแพทย์ตามนัด
- ทีมผู้ดูแลที่สื่อสารกับผู้ป่วยอย่างเหมาะสม แม้ในผู้ที่พูดไม่ได้
สอบถามรายละเอียดหรือขอรับการประเมินเบื้องต้นได้ที่ [065-469-9569] | LINE [@baansanrak] | ปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
