"พ่อจะกลับมาเดินได้ไหมคะหมอ" — คำถามแรกที่ทุกครอบครัวถาม
คำถามนี้เป็นคำถามที่ทีมงานได้ยินบ่อยที่สุดในการพูดคุยครั้งแรก และเป็นคำถามที่ตอบยากที่สุดเช่นกัน
เพราะคำตอบที่ตรงไปตรงมาคือ ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย และในหลายกรณี เป้าหมายที่เป็นไปได้จริงอาจไม่ใช่การกลับมาเดิน แต่เป็นสิ่งอื่นที่มีความหมายไม่น้อยกว่ากัน เช่น การนั่งได้นานพอที่จะกินข้าวกับครอบครัว การพลิกตัวเองได้บ้าง หรือการช่วยเหลือตัวเองในบางกิจกรรม
การเข้าใจเรื่องนี้ตั้งแต่ต้นสำคัญมาก เพราะเป้าหมายที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงมักนำไปสู่ความผิดหวังของครอบครัว และในบางกรณีทำให้ผู้ป่วยรู้สึกว่าตนเองล้มเหลว
ปัจจัยที่มีผลต่อโอกาสในการฟื้นตัว
สาเหตุที่ทำให้ติดเตียง
ผู้ป่วยที่ติดเตียงจากการเจ็บป่วยเฉียบพลันหรือหลังผ่าตัด มักมีโอกาสฟื้นตัวมากกว่าผู้ที่ติดเตียงจากโรคที่ดำเนินไปเรื่อย ๆ หรือจากความเสียหายของระบบประสาทที่รุนแรง
ระยะเวลาที่นอนติดเตียงมาแล้ว
โดยทั่วไป ยิ่งเริ่มฟื้นฟูเร็วหลังเกิดเหตุ โอกาสได้ผลยิ่งสูง เพราะกล้ามเนื้อยังไม่ลีบมากและข้อยังไม่ติดแข็ง ผู้ที่นอนนิ่งมานานหลายเดือนโดยไม่มีการฟื้นฟู จะมีข้อจำกัดมากขึ้นแต่ไม่ได้แปลว่าทำอะไรไม่ได้เลย
สภาพร่างกายโดยรวมและโรคร่วม
ภาวะโภชนาการ การควบคุมโรคประจำตัว ความเจ็บปวด ภาวะซึมเศร้า และการรับรู้ ล้วนมีผลต่อความสามารถในการฝึกและความก้าวหน้า
ความต่อเนื่องของการฝึก
ปัจจัยนี้อยู่ในการควบคุมของครอบครัวมากที่สุด การฝึกที่ทำสม่ำเสมอทุกวันในระดับที่เหมาะสม ให้ผลดีกว่าการฝึกอย่างหนักเป็นครั้งคราว
ทุกอย่างต้องเริ่มจากการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ
โปรแกรมการฟื้นฟูต้องออกแบบโดยนักกายภาพบำบัดหรือแพทย์ ตามข้อจำกัดของผู้ป่วยแต่ละราย ผู้ป่วยที่มีกระดูกหักเดิม ข้อเทียม แผลผ่าตัด กล้ามเนื้อเกร็งจากภาวะทางสมอง หรือปัญหาหัวใจ มีข้อควรระวังเฉพาะที่ครอบครัวไม่ควรประเมินเอง
การฟื้นฟูเริ่มจากสิ่งที่ดูเล็กมาก
ในทางปฏิบัติ ลำดับของการฟื้นฟูมักเริ่มจากการจัดท่าที่ถูกต้อง การขยับข้อต่อโดยผู้ดูแลช่วยทำ การให้ผู้ป่วยออกแรงเองเท่าที่ทำได้ การฝึกพลิกตะแคง การฝึกนั่งที่ขอบเตียง ไปจนถึงการฝึกยืนและเคลื่อนย้ายในผู้ที่มีศักยภาพ
การข้ามขั้นหรือเร่งเกินไปมีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บและการหกล้ม ความก้าวหน้าจึงต้องประเมินเป็นระยะ
การนั่งได้มีความหมายมากกว่าที่คิด
การที่ผู้ป่วยนั่งได้แม้เพียงช่วงสั้น ๆ ส่งผลดีหลายด้าน ทั้งการขยายตัวของปอด การลดแรงกดที่จุดเดิม การกลืนที่ปลอดภัยขึ้น การขับถ่าย และมุมมองที่เปลี่ยนไปจากการมองเพดานตลอดวัน ซึ่งมีผลต่อสภาพจิตใจอย่างชัดเจน
โภชนาการคือส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู
การฝึกกล้ามเนื้อโดยที่ร่างกายได้รับโปรตีนและพลังงานไม่เพียงพอ มักไม่ให้ผลตามที่คาด การฟื้นฟูจึงต้องดำเนินไปพร้อมกับการดูแลด้านโภชนาการภายใต้คำแนะนำของแพทย์
การตั้งเป้าหมายที่ใช้ได้จริง
แนวทางที่ทีมฟื้นฟูมักใช้คือการตั้งเป้าหมายที่จับต้องได้และวัดได้ในช่วงเวลาสั้น ๆ แทนเป้าหมายปลายทางที่ไกลเกินไป ตัวอย่างเช่น นั่งที่ขอบเตียงได้นานขึ้นภายในหนึ่งเดือน ยกแขนหยิบของบนโต๊ะข้างเตียงได้เอง หรือช่วยพลิกตัวได้บางส่วน
การมีเป้าหมายลักษณะนี้ช่วยให้ทั้งผู้ป่วยและครอบครัวเห็นความก้าวหน้า และรักษาแรงจูงใจได้ยาวขึ้น
เมื่อเป้าหมายคือคุณภาพชีวิต ไม่ใช่การกลับมาเหมือนเดิม
ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคที่ดำเนินไปเรื่อย ๆ เป้าหมายที่เหมาะสมอาจเป็นการรักษาสภาพปัจจุบันไว้ให้นานที่สุด ป้องกันภาวะแทรกซ้อน และทำให้ผู้ป่วยสบายตัวที่สุด
นี่ไม่ใช่การยอมแพ้ แต่คือการเปลี่ยนเป้าหมายให้ตรงกับสิ่งที่เป็นประโยชน์กับผู้ป่วยจริง ๆ และเป็นการตัดสินใจที่ควรทำร่วมกับแพทย์ผู้รักษาและครอบครัว
ข้อจำกัดที่พบบ่อยในการฟื้นฟูที่บ้าน
ครอบครัวจำนวนมากได้รับคำแนะนำจากนักกายภาพบำบัดมาแล้ว แต่ทำได้ไม่ต่อเนื่อง เพราะต้องใช้เวลาทุกวัน ต้องมีคนช่วยสองคนในบางท่า ต้องมีอุปกรณ์ที่เหมาะสม และต้องมีคนคอยประเมินว่าควรเพิ่มหรือลดระดับ
ศูนย์ดูแลผู้ป่วยติดเตียง ที่มีทีมงานประจำและมีการทำงานร่วมกับนักกายภาพบำบัด จึงช่วยให้การฟื้นฟูดำเนินไปได้อย่างต่อเนื่องมากกว่า ทั้งนี้ ผลลัพธ์ยังคงขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย และไม่มีสถานที่ใดรับประกันผลการฟื้นตัวได้
บ้านแสนรัก ดูแลผู้ป่วยติดเตียงโดยให้การเคลื่อนไหวและการฟื้นฟูเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลประจำวัน
- ประเมินสภาพร่างกายและข้อจำกัดก่อนเข้าพัก เพื่อจัดทำแผนการดูแลรายบุคคลตามคำแนะนำของแพทย์
- การจัดท่า การขยับข้อ และกิจกรรมการเคลื่อนไหวตามแผนการดูแล โดยทีมที่ผ่านการอบรม
- ดูแลด้านโภชนาการควบคู่ไปกับการฟื้นฟู
- ติดตามความก้าวหน้าและรายงานให้ครอบครัวทราบเป็นระยะ
- ประสานงานกับแพทย์ผู้รักษาและนักกายภาพบำบัดตามแผนการรักษาของผู้ป่วยแต่ละราย
รายละเอียดการฟื้นฟูที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย สามารถสอบถามและขอรับการประเมินเบื้องต้นได้ที่ [065-469-9569] | LINE [@baansanrak] | ปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
