ลูกสาวคนหนึ่งเล่าว่า คุณพ่อของเธอซึ่งนอนติดเตียงมาปีกว่า จู่ ๆ ก็เริ่มพูดกับคนที่ไม่มีตัวตน กระสับกระส่ายตลอดคืน และดึงสายให้อาหารออกสองครั้ง ทั้งที่ก่อนหน้านั้นสองวันยังปกติดี
ครอบครัวสรุปกันเองว่าอาการทางสมองของคุณพ่อคงแย่ลงแล้ว จนกระทั่งพยาบาลแนะนำให้พาไปตรวจ ผลคือมีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
นี่คือหนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง เพราะอาการสับสนที่เกิดขึ้นใหม่แบบเฉียบพลัน โดยทั่วไปไม่ใช่การดำเนินโรคของภาวะสมองเสื่อม แต่เป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังมีปัญหาบางอย่างที่ต้องหาสาเหตุ
ความต่างที่ครอบครัวควรแยกให้ออก
ภาวะสมองเสื่อม
ดำเนินไปอย่างช้า ๆ เป็นเดือนหรือเป็นปี ระดับความรู้สึกตัวโดยทั่วไปยังคงที่ และอาการไม่ได้แกว่งขึ้นลงอย่างรวดเร็วภายในวันเดียว
ภาวะสับสนเฉียบพลัน
เกิดขึ้นเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน ความรู้สึกตัวและความสามารถในการจดจ่อเปลี่ยนแปลงชัดเจน อาการมักแกว่ง คือบางช่วงดูปกติ บางช่วงสับสนมาก และมักหนักขึ้นในเวลากลางคืน
ข้อสำคัญคือผู้ป่วยที่มีภาวะสมองเสื่อมอยู่เดิม มีความเสี่ยงต่อภาวะสับสนเฉียบพลันสูงกว่าคนทั่วไป ดังนั้นการมีภาวะสมองเสื่อมไม่ได้แปลว่าอาการที่เพิ่มขึ้นเป็นเรื่องปกติของโรค
รูปแบบที่มักถูกมองข้ามที่สุด
หลายคนเข้าใจว่าภาวะนี้ต้องแสดงออกด้วยความกระวนกระวายหรือก้าวร้าว แต่ในความเป็นจริง ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยแสดงออกในทางตรงกันข้าม คือซึมลง เงียบผิดปกติ ไม่ตอบสนอง หรือหลับทั้งวัน ซึ่งครอบครัวมักคิดว่าท่านแค่เหนื่อยหรือพักผ่อนมากขึ้น รูปแบบนี้อันตรายกว่าเพราะมักถูกตรวจพบช้า
สาเหตุที่พบบ่อยในผู้ป่วยติดเตียง
- การติดเชื้อ โดยเฉพาะทางเดินปัสสาวะและปอด ซึ่งในผู้สูงอายุอาจไม่มีไข้ชัดเจน
- ภาวะขาดน้ำและความไม่สมดุลของเกลือแร่
- ความเจ็บปวดที่ควบคุมได้ไม่ดี รวมถึงแผลกดทับที่ยังไม่ถูกพบ
- ท้องผูกรุนแรงหรือปัสสาวะคั่ง ซึ่งพบบ่อยและแก้ไขได้
- ผลข้างเคียงของยา หรือการเปลี่ยนยา รวมถึงการหยุดยาบางชนิดกะทันหัน
- ภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำ จากปัญหาทางเดินหายใจ
- ระดับน้ำตาลในเลือดที่ผิดปกติ
- การนอนหลับที่ถูกรบกวนต่อเนื่อง และสภาพแวดล้อมที่ขาดสิ่งกระตุ้น
เนื่องจากสาเหตุส่วนใหญ่เป็นภาวะที่ต้องได้รับการรักษา การประเมินทางการแพทย์จึงจำเป็นเสมอ ไม่ควรรอดูอาการหลายวัน
สิ่งที่ครอบครัวควรทำเมื่อพบอาการ
บันทึกให้ชัดว่าเปลี่ยนไปอย่างไรและตั้งแต่เมื่อไหร่
ข้อมูลที่แพทย์ต้องการมากที่สุดคือ อาการเริ่มเมื่อใด เปลี่ยนจากภาวะปกติของผู้ป่วยอย่างไร มีอะไรเกิดขึ้นก่อนหน้า เช่น เปลี่ยนยา เพิ่งกลับจากโรงพยาบาล หรือกินได้น้อยลง
ตรวจสิ่งพื้นฐานที่แก้ไขได้ทันที
ตรวจว่ามีไข้หรือไม่ ผ้าอ้อมเปียกนานหรือเปล่า ปัสสาวะออกปกติไหม ท้องผูกกี่วันแล้ว มีแผลหรือรอยแดงที่เพิ่งเกิดหรือไม่ ท่านอนสบายหรือไม่ และมีอะไรที่อาจทำให้เจ็บ เช่น สายที่ดึงรั้ง
ติดต่อทีมแพทย์ ไม่ใช่เพิ่มยาเอง
ไม่ควรให้ยานอนหลับหรือยาคลายกังวลเพื่อให้ผู้ป่วยสงบลงโดยไม่ปรึกษาแพทย์ เพราะยาบางกลุ่มอาจทำให้อาการสับสนแย่ลงและเพิ่มความเสี่ยงอื่นตามมา
การจัดสภาพแวดล้อมที่ช่วยลดความสับสน
แนวทางที่ใช้กันในทางปฏิบัติและปลอดภัยสำหรับทุกราย ได้แก่
- เปิดม่านรับแสงธรรมชาติในเวลากลางวัน และลดแสงกับเสียงในเวลากลางคืน
- รักษากิจวัตรประจำวันให้เป็นเวลาเดิมทุกวัน
- ให้ผู้ป่วยใส่แว่นและเครื่องช่วยฟังตามปกติ เพราะการมองไม่เห็นและไม่ได้ยินทำให้สับสนมากขึ้น
- วางนาฬิกาและปฏิทินตัวใหญ่ในระยะที่มองเห็น
- บอกผู้ป่วยทุกครั้งว่ากำลังจะทำอะไร ด้วยประโยคสั้นและช้า
- ให้มีสิ่งของที่คุ้นเคยอยู่ในห้อง และให้คนที่ผู้ป่วยคุ้นเคยอยู่ด้วยเท่าที่ทำได้
- หลีกเลี่ยงการเปลี่ยนผู้ดูแลหรือเปลี่ยนห้องบ่อยโดยไม่จำเป็น
สิ่งที่ไม่ควรทำ
ไม่ควรโต้เถียงกับสิ่งที่ผู้ป่วยเห็นหรือเชื่อ เพราะไม่ช่วยให้ดีขึ้นและมักทำให้กระวนกระวายมากกว่าเดิม ไม่ควรผูกยึดผู้ป่วยเพื่อควบคุมพฤติกรรม เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บและอาจทำให้อาการแย่ลง หากมีความกังวลเรื่องความปลอดภัย เช่น การดึงสาย ควรปรึกษาทีมพยาบาลเพื่อหาแนวทางที่เหมาะสม
ทำไมภาวะนี้จึงต้องการการเฝ้าสังเกตอย่างต่อเนื่อง
การตรวจพบภาวะสับสนเฉียบพลันได้เร็วขึ้นอยู่กับการรู้ว่าอะไรคือภาวะปกติของผู้ป่วยรายนั้น ซึ่งต้องอาศัยคนที่ดูแลต่อเนื่องและมีการบันทึกเปรียบเทียบได้ ไม่ใช่การประเมินจากการพบกันเป็นครั้งคราว
ในการดูแลที่บ้านที่พึ่งพาผู้ดูแลคนเดียวหรือเปลี่ยนผู้ดูแลบ่อย ความเปลี่ยนแปลงระยะแรกมักถูกมองข้าม จนกระทั่งอาการชัดเจนแล้ว ศูนย์ดูแลผู้ป่วยติดเตียง ที่มีระบบส่งเวรและบันทึกอาการทุกกะจึงมีข้อได้เปรียบในเรื่องนี้ และการตรวจพบเร็วมีผลโดยตรงต่อความรุนแรงและระยะเวลาการฟื้นตัว
บ้านแสนรัก ถือว่าการสังเกตความเปลี่ยนแปลงของผู้ป่วยเป็นงานประจำของทุกกะ
- ทีมผู้ดูแลประจำตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมพยาบาลวิชาชีพประเมินอาการและสัญญาณชีพ
- ระบบบันทึกและส่งเวรที่ทำให้เห็นความเปลี่ยนแปลงจากภาวะปกติของผู้ป่วยแต่ละราย
- ดูแลปัจจัยพื้นฐานที่สัมพันธ์กับภาวะสับสน ทั้งการขับถ่าย โภชนาการ ความสะอาด และความสบายตัว
- จัดสภาพแวดล้อมและกิจวัตรที่ช่วยให้ผู้ป่วยรับรู้เวลาและรู้สึกคุ้นเคย
- ประสานงานกับแพทย์ผู้รักษาและมีแนวทางส่งต่อโรงพยาบาลเมื่อจำเป็น
สอบถามรายละเอียดได้ที่ [065-469-9569] | LINE [@baansanrak] | ปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
